Homocysteina a ciąża

Homocysteina to związek, który należy do aminokwasów. Jest aminokwasem siarkowym, wytwarzanym w procesie demetylacji metioniny. [1] Homocysteina jest produktem pośrednim w prawidłowym metabolizmie u ssaków, zatem niemożliwe jest całkowite wyeliminowanie jej z organizmu. Metionina może być  prekursorem do syntezy homocysteiny i odwrotnie – z homocysteiny może powstawać metionina. Powyższe reakcje metaboliczne wymagają kofaktorów pochodzenia witaminowego, między innymi kwasu foliowego, kobalaminy oraz pirydoksyny. [2] Homocysteina sama w sobie jest zupełnie niegroźna – problem zaczyna się wtedy, gdy dochodzi do zwiększenia jej poziomu w surowicy, wskutek zburzeń metabolicznych, dietetycznych czy prowadzenia mało aktywnego stylu życia. Hiperhomocysteinemia jest uznawana za kluczowy czynnik ryzyka kilku zaburzeń mózgowych, naczyniowych, ocznych i tych związanych z wiekiem [3]. Niedobór folianów, witaminy B6 i witaminy B12 zwiększa poziom homocysteiny, a co za tym idzie - zmiana stylu życia i diety, a także przyjmowanie suplementów diety mogą przyczynić się do obniżenia poziomu homocysteiny w osoczu. [1]

Norma stężenia homocysteiny na czczo wynosi od 5 do około 12 μmol/l. Przyczyn podwyższonego poziomu homocysteiny jest bardzo dużo. Jedną z nich może być na pewno zła dieta. Ponadto palenie papierosów, nadmiar alkoholu, brak aktywności fizycznej. Oprócz tego ważną wolę odgrywa również niedobór kofaktorów odpowiedzialnych za metabolizm homocysteiny - witaminy B12, kwasu foliowego, biotyny czy witaminy B6.

 

Wysoka homocysteina a ciąża

Mutacja genu reduktazy metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR) jest związana z podwyższoną ekspresją całkowitej homocysteiny, w szczególności u kobiet z niskim spożyciem kwasu foliowego. Hiperhomocysteinemia jest spowodowana przez wiele czynników, takich jak wady genetyczne, brak kwasu foliowego, witaminy B6 i B12, niedoczynność tarczycy, leki, starzenie się i zaburzenia czynności nerek. Podwyższony poziom homocysteiny we krwi obwodowej może prowadzić do chorób naczyniowych, dysfunkcji tętnic wieńcowych, zmian miażdżycowych i chorób zatorowych. [4]

W ostatnich latach poddano badaniom związek między homocysteiną a ciążą. Okazało się, że hiperhomocysteinemia może mieć negatywne skutki dla płodu, a także prowadzić do niepłodności. Dlatego też coraz częściej zaleca się ciężarnym kobietom wykonanie badań krwi w kierunku oznaczenia poziomu homocysteiny. Jednak nie każda kobieta w ciąży zdaje sobie sprawę z tego, jak bardzo istotny jest prawidłowy poziom powyższego aminokwasu. Jest tak ponieważ badanie stężenia homocysteiny nie jest obowiązkowe. Badania oznaczania homocysteiny zalecane są dopiero wówczas, gdy kobieta ma problemy z zajściem w ciążę lub dochodzi u niej do licznych poronień.

Oprócz czynników żywieniowych i związanych ze stylem życia na osoczowy poziom homocysteiny mają również wpływ czynniki fizjologiczne specyficzne dla ciąży, takie jak na przykład zwiększona filtracja kłębuszkowa i zmiany endokrynologiczne. W normalnych warunkach prowadzą one do znacznego obniżenia homocysteiny w połowie ciąży. Udowodniono, że stymulowane zwiększenie produkcji endogennej homocysteiny przed i podczas ciąży w doświadczeniach na zwierzętach prowadzi do upośledzenia procesów rozrodczych i rozwojowych od okresu poprzedzającego poczęcie, przez ciążę i podczas późniejszego rozwoju potomstwa. Różne badania potwierdziły, że podwyższone stężenie homocysteiny jest czynnikiem ryzyka obniżenia płodności, wrodzonych wad rozwojowych, stanu przedrzucawkowego, a także wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrostu. Istnieją również dowody na to, że hiperhomocysteinemia jest czynnikiem ryzyka poronienia, cukrzycy ciążowej, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, odklejenia łożyska i rozwoju zespołu Downa. [5] Poza suplementacją folianów, która wyraźnie zmniejsza, aż o połowę, ryzyko wad cewy nerwowej płodu, nie zidentyfikowano żadnych innych strategii w odniesieniu do metabolizmu homocysteiny, które niezawodnie zmniejszą częstotliwość tych innych powszechnych patologii położniczych. [6] Warto zatem zadbać o prawidłowy poziom homocysteiny przed ciążą.

W jednym z badań sprawdzono wpływ suplementacji kwasem foliowym przed poczęciem na wyniki ciąży. Brało w nim udział 3196 kobiet (nieródek). Suplementacja witaminą B9 wiązała się z wyższymi stężeniami kwasu foliowego i witaminy B12 w surowicy, obniżonym wskaźnikiem oporności tętnic macicznych i zwiększoną masą urodzeniową dziecka. Okazało się, że duże znaczenie ma dawka suplementowanej substancji. Kobiety, które suplementowały <800 μg dziennie kwasu foliowego w 15. tygodniu ciąży, miały większą częstość występowania stanu przedrzucawkowego (10,3%) w porównaniu z kobietami, które suplementowały ≥800 μg (5,4%)tej substancji. [7]

W innym eksperymencie również badano wpływ hiperhomocysteinemii na przebieg ciąży. Wywnioskowano, że kobiety z tą patologią miały około dwunastokrotnie wyższe ryzyko porodu przedwczesnego i dziesięciokrotnie wyższe ryzyko urodzenia noworodka o czasie z obniżoną masą urodzeniową, ale nie miały ryzyka zgonu przedporodowego płodu w porównaniu do kobiet z prawidłowym stężeniem homocysteiny. [8]

 

Niska homocysteina a ciąża

Wiadomo już, że wyższe stężenie homocysteiny i niższy poziom kwasu foliowego we wczesnej ciąży wiążą się z jej niekorzystnym przebiegiem. Suplementacja folianem istotnie poprawia stan dziecka i matki – zmniejsza się wtedy ryzyko stanu przedrzucawkowego, porodu przedwczesnego, niskiej masy urodzeniowej. [9]

Dla każdej kobiety, planującej zajście w ciąże priorytetem powinno być dbanie o utrzymanie odpowiedniego poziomu homocysteiny. Dlatego też zaleca się przyjmowanie dostosowanych leków, suplementów diety z witaminami z grupy B, szczególnie tych z kwasem foliowym, kobalaminą i pirydoksyną.

Homocysteina to jeden z aminokwasów siarkowych, który pełni funkcje biomarkera dla wielu chorób. Związek ten naturalnie powstaje w wyniku przemian biochemicznych w ludzkim organizmie i sam w sobie nie jest groźny – zmienia się to jednak wtedy, kiedy dochodzi do zaburzeń jego metabolizmu i zwiększa się jego poziom w osoczu. Hiperhomocysteinemia jest znaczącym czynnikiem ryzyka zaburzeń mózgowych, naczyniowych i ocznych, w tym miażdżycy, cukrzycy, depresji, a także zwyrodnień stawów i wielu innych. Homocysteina jest również bardzo ważnym aminokwasem dla kobiet planujących lub już będących w ciąży. Jej zwiększony poziom koreluje bowiem ze wzrostem ryzyka stanu przedrzucawkowego, urodzenia dziecka o niskiej masie urodzeniowej, ponadto koreluje z poronieniami i może prowadzić do niepłodności.

 

Źródło:

  1. Ceperković Z. [The role of increased levels of homocysteine in the development of cardiovascular diseases]. Med Pregl. 2006 Mar-Apr;59(3-4):143-7. Serbian. doi: 10.2298/mpns0604143c. PMID: 17066586.
  2. Finkelstein JD, Martin JJ. Homocysteine. Int J Biochem Cell Biol. 2000 Apr;32(4):385-9. doi: 10.1016/s1357-2725(99)00138-7. PMID: 10762063.
  3. Maron BA, Loscalzo J. Homocysteine. Clin Lab Med. 2006 Sep;26(3):591-609, vi. doi: 10.1016/j.cll.2006.06.008. PMID: 16938586.
  4. Dai C, Fei Y, Li J, Shi Y, Yang X. A Novel Review of Homocysteine and Pregnancy Complications. Biomed Res Int. 2021 May 6;2021:6652231. doi: 10.1155/2021/6652231. PMID: 34036101; PMCID: PMC8121575.
  5. Murphy MM, Fernandez-Ballart JD. Homocysteine in pregnancy. Adv Clin Chem. 2011;53:105-37. doi: 10.1016/b978-0-12-385855-9.00005-9. PMID: 21404916.
  6. Hague WM. Homocysteine and pregnancy. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2003 Jun;17(3):459-69. doi: 10.1016/s1521-6934(03)00009-9. PMID: 12787538.
  7. Jankovic-Karasoulos T, Furness DL, Leemaqz SY, Dekker GA, Grzeskowiak LE, Grieger JA, Andraweera PH, McCullough D, McAninch D, McCowan LM, Bianco-Miotto T, Roberts CT. Maternal folate, one-carbon metabolism and pregnancy outcomes. Matern Child Nutr. 2021 Jan;17(1):e13064. doi: 10.1111/mcn.13064. Epub 2020 Jul 28. PMID: 32720760; PMCID: PMC7729528.
  8. Nwogu CM, Okunade KS, Adenekan MA, Sekumade AI, John-Olabode S, Oluwole AA. Association between maternal serum homocysteine concentrations in early pregnancy and adverse pregnancy outcomes. Ann Afr Med. 2020 Apr-Jun;19(2):113-118. doi: 10.4103/aam.aam_41_19. PMID: 32499467; PMCID: PMC7453941.
  9. Liu C, Luo D, Wang Q, Ma Y, Ping L, Wu T, Tang J, Peng D, PingZhao. Serum homocysteine and folate concentrations in early pregnancy and subsequent events of adverse pregnancy outcome: the Sichuan Homocysteine study. BMC Pregnancy Childbirth. 2020 Mar 18;20(1):176. doi: 10.1186/s12884-020-02860-9. PMID: 32188414; PMCID: PMC7081627.